Het waren drie fantastische...

Je leven een vuurwerk…of niet. Aldus wijlen Simon Vinkenoog. De SIRE spotjes ‘Je bent een rund als je met vuurwerk stunt’ hebben bij mij gewerkt. De aanblik van een verse vuurpijl maakt mij al blind. Maar eenmaal afgestoken ben ik de grootste fan. De kleurencombinaties die op papier afzichtelijk lijken, zijn in de donkere hemel opvallend mooi. De klassieke uiteenspatting in sterren geeft je het gevoel de wereld aan te kunnen, de altijd onverwachte nabrander, de laatste stuiptrekking voordat het licht dooft, doet je hopen dat er meer is. Mijn leven een vuurwerk. De afgelopen drie maanden zonder twijfel.

Het menselijk systeem is een wonderlijk iets. Waar we op doordeweekse dagen verlangend uitkijken naar het uitslapen in het weekend, worden we zaterdag en zondag strak om half zeven wakker. Klaarwakker. Zondagavond hopen we dat maandagochtend net zo soepel zal gaan, maar het systeem is hardnekkig. Op maandag moet de wekker ons weer de dag in kleuren of kraaien, afhankelijk van welke Philipsdaylight je bezit.

Het systeem is hardnekkig. Mensen hebben mij voorspeld dat ik tijdens mijn drie maanden sabbatical bijzondere dingen over mijzelf zou ontdekken. Dat het me zou veranderen. Ik zou mezelf gaan tegenkomen. En of dat boek er nu wel of niet zou komen, de reis van die drie maanden zou me zoveel inzicht in mijzelf bieden, alleen dat was het kostbare onbetaald verlof wel waard.

Ik ben geen spat veranderd. Mijn vriend Discipline heeft me niet in de steek gelaten, mijn vijand Prestatiedrift evenmin. De maanden oktober en november blijf ik donkere dagen voor Kerst vinden, hoewel ze dit jaar ongekend licht waren. Ik ben nog steeds een ochtendmens en ga maandag gewoon, met klassieke mondayblues, aan het werk.

Heeft het me dan niets gebracht? Integendeel. Drie maanden in bijna permanente staat van flow, fantasie die mocht blijven fantaseren, de dagelijkse wedstrijd tussen mijn vingers en mijn hoofd, wie was sneller en het ook nog kunnen turven omdat alles, maar dan ook alles, in het teken mocht staan van het woord. Vuurwerk. Maar vooral een gevoel van Thuiskomen. Gewoon in mijn eigen huis, op mijn eigen zolder.

De tempo team knul op het podium tijdens zijn afscheid van zijn interim-baantje schiet door mijn hoofd. De glimlach op zijn gezicht, de stralende ogen. God, wat vloog de tijd. Ja, ik waan me op zijn podium en kijk mijn leven rond. Het voelde als drie fantastische dagen.

Ik teken ervoor in 2010. Gelukkig Nieuwjaar!

Over voorstellen, kruiwagens en verbouwingen

Het is tijd voor de voorstelling. Ik sta in de coulissen en repeteer nog een keer mijn tekst. Daar moet ik het van hebben, van mijn woorden. Acteertalent bezit ik niet. Mijn gezicht schijnt boekdelen te spreken. Ik heb regelmatig overwogen een dictafoon tegen mijn hoofd te houden. Opnemen van de delen die gesproken worden, uittypen en de eerste trilogie is een feit.
Tijd dus om me voor te gaan stellen. Al was het maar om de onzekerheid over wie het gaat doen weg te nemen: wordt het ikzelf of wordt het de uitgeverij die mijn verhaal aan de drukpers gaat aanbieden?

Uitgeverijen vallen maar langzaam van hun voetstuk in Nederland. De opkomst van printing-on-demand (zeg maar de versie ‘ik’ van de drukpers hierboven) en e-reading zorgen ervoor dat er ook een leven is voor de wanna-be-schrijver ná afwijzing door een uitgever. Maar tot dat moment zijn ze God en de Duivel in een voor jou en je manuscript. Een afwijzing is hel, een acceptatie hemels.

Ik had het hele internet afgescrolld op zoek naar de juiste uitgever voor mijn ja/nee reli-thriller. Voor de zekerheid had ik er meer dan een gekozen. Wed nooit op één rendier. Ik schreef hen aan volgens instructie: Geachte redactie (lekker persoonlijk) en wilde mijn inmiddels ingekorte verhaal (van 228 naar 207 pagina’s, 10.000 woorden professioneel geëlimineerd) integraal meesturen.

Ho! Stop! De uitgever wilde niet meer dan 50 pagina’s zien. Maar die moesten dan wel vergezeld gaan van een boekproposal. Een wat? Een boeksamenvatting. Met één klap was ik terug op mijn middelbare school. Boeksamenvattingen maakte je bij voorkeur niet zelf, die las je ter vervanging van het echte boek. Niet ik hoor juf, echt niet. Een onschuld die ik tegenover de wiskundeleraar niet vol had kunnen houden, ware er zo’n rekenhulp geweest.

Een boekvoorstel. Cluedo uit de kast. Het viel me niet mee. Waarom schrijf je, wat is het decor, de omvang, het genre. En niet te vergeten, wie ben ik. Geen geklets over studie en werkervaring, nee, publicatiebewijzen! Oeps. Ik had niet meer dan een ‘ik’ in de NRC (120 woorden maximaal) en een six word story op de website van Nightwriters. .126 woorden tops. Vijfentwintig proppen, en twee weken later, was ik klaar.

De wereld is er een van kruiwagens. Kenneksies. Mijn cursus bij de literaire makelaar van Nederland is er zo een. Als zij het wat vinden, kunnen zij je wellicht aan een uitgever helpen. Elke week struikelen ze over de manuscripten waarover het Salomon’s oordeel geveld wordt. Ik neem me voor het vanavond op te sturen. Heilige abend. Misschien dat het kindeke er zijn zegen over geeft.

Dan word ik overvallen. Door een echte nachtbrakernacht. Drie uur, klaarwakker. De opmerkingen van mijn tegenlezers en mijn geliefde over ‘De laatste dag’ schieten door mijn hoofd. De eerste helft is minder dan de tweede. Doe er iets aan. Ik loop naar beneden, haal het kerstkind van onder de boom en bekijk het eens goed. Een verbouwing is op zijn plaats. Ik begin te typen. Niets lekker vrij tussen kerst en oud&nieuw. Hoop dat ik het haal, voor mijn laatste dag.

Fijne kerst!

Kerstkind

Als je bekend hebt tot de punt en deze alle hoeken van de computer hebt laten zien, dan wordt het lastig huishoudelijke klusjes in huis af te weren met: ‘Ja, daar ben ik niet vrij voor!’ Bovendien, een kerstboom kopen leek me gewoon leuk en voor het eerst had ik iets om eronder te leggen.

Wonen in een dorp betekent dat je je boom bij een boer koopt. Niet in een tuincentrum, maar gewoon bij zo’n bordje langs de weg: Kerstbomen te koop. Vanaf zaterdag. Welke zaterdag? Ik stopte, belde het mobiele nummer en kreeg een voicemail. Rustig reed ik naar de tweede kerstafwerkplek. Ik belde aan. Niemand deed open. Een lichte irritatie maakte zich van mij meester. Met de idee dat ik maar even weg zou zijn, had ik geen jas aan gedaan. Het vroor. Ik gaf gas en stuitte op een kweker. Ook vrije natuur. De bomen stonden in volle grond. Daar had ik geen tijd voor. Ik had het koud en mijn idyllisch beeld van kerstbomen kopen was na twee keer bot vangen volledig verdwenen. Ik wilde een boom, snel, en nog sneller naar huis. Ik koos eentje al in pot, de leftover van het weekend. Een scharminkel. Zelfs de toevoeging van alle ballen van de wereld kon hem niet voller doen lijken. Ik besloot me te concentreren op het tafereel dat zich onder de boom ging afspelen.

In de verhuisdoos Sint&Kerstspullen vond ik niets dat dienst kon doen als kerststal. Mijn kindje zou toch in ieder geval vergezeld moeten gaan van een Maria en een Joseph. Bij voorkeur ook wat bezoek dat het kind zou komen bejubelen, maar zover was het nog niet. Ik verklaarde de Rassel Snowi, een sneeuwpopje gevuld met smarties, tot Maria en de Klapper Klaus tot Joseph. De Rassel Rudi, oorspronkelijk rendier, deed dienst als ezel. Bij het uitspreken van de Duitse benamingen moest ik terug denken aan de Duitse TV kanalen van vroeger. Voor dat er commerciëlen waren stonden thuis de Duitsers op kanaal 4, 5 en 6. Synoniem voor het eeuwige nasynchroniseren van de Amerikaanse Westerns. ‘Du Rassel Rudi, flieg mal schnell hier, dan machen wir mall pang pang gegen den cowboy Snowi.’ Taalverkrachters.

Ik plaatste ze zorgvuldig onder de boom, voldoende ruimte tussen Snowi en Klaus inlatend voor mijn kerstkind. Het was niet zo onbevlekt tot me gekomen als het oorspronkelijke kind, ik had er behoorlijk wat zweet en vloeken op los gelaten. Maar ik was wel net zo ontvankelijk geweest als Maria destijds, het kind was welkom geweest. Klapper Klaus stond evenzo beteuterd te kijken als Joseph 2009 jaar geleden. Zijn rol was vooral die van aanmoediger geweest. Een rol die overigens stevig onderschat wordt. Rudi gedroeg zich Ezelwaardig. Hij prikte in mijn kindje, probeerde nog wat te verschuiven aan hoe het lag. Maria Snowi moest het kind goed beschermen, maar realiseerde zich ook dat ezels, ondanks hun reputatie, slimme dieren zijn. Soms had Rudi wel een punt en verzette zij er nog een.

Het was een vredig tafereel en het voelde verschrikkelijk goed om naar mijn gebaarde kind te kijken. Wat een lijn, wat een karakter. Het zou niet lang meer duren voordat de buurt zou uitlopen om hem te aanschouwen. Hopelijk zouden ze eerlijk zijn tegen me. ‘Ik vind het maar niks’ is een net zo’n waardevolle (edoch pijnlijke) reactie, als ‘Doe mij er maar tien van zulke.’ Het schijnt dat toen ik geboren werd ze mijn moeder ook hebben toegefluisterd: ‘Wat is ze lelijk!’

Hoewel ik recent had gelezen dat enige kinderen ook daadwerkelijk enige kinderen worden en geen broers en zussen nodig hebben voor hun geluk, vond ik het toch wat eenzaam tonen, mijn kerstkind. Ik zette mijn stoel zodanig neer dat de schijnsels van de kerstlichtjes mijn laptop aanlichtten en begon een zusje te typen.

Waar gáát dit over?

Steeds vaker krijg ik dé vraag. En ik niet alleen. Mijn moeder moest bekennen dat ze als antwoord niet verder komt dan “iets met de mormonen, daar is ze geweest, ooit.” En ook ik heb lang de grootste moeite gehad met het antwoord op dé vraag: waar gaat het boek eigenlijk over?

Dat het over de Mormonen gaat geloven we wel. Dat ze geloven ook. Maar dan. Dan kan het nog steeds een non-fictie verhaal zijn, een stevige beschouwing over de positie van het mormoonse geloof in de huidige samenleving. Of een brievenroman waarin een meisje van zestien via haar brieven vertelt over haar verblijf bij de Mormonen, of een psychologische roman over Mormonen die zich afzetten tegen hun eigen geloof en hun heil ergens anders zoeken.

Of een religieuze roman met thrillerelementen. Mijn manuscript met de werktitel ‘De laatste dag’ zou dat moeten zijn. In de volksmond zal dat al gauw een reli-thriller worden. Hoewel het woord pas sinds De Da Vinci Code bestaat, is het nu al een container begrip. Iets met geloof, wel of geen Bijbel, een code, mysterie. Als ik de sites erop na lees twijfel ik of ik er echt bij hoor. Want religie, ja zeker. Maar thrillt het ook genoeg? Feit is dat er iemand dood is en mijn hoofdpersoon er schuld aan heeft. De rest van zijn leven staat in het teken van boete doen en sporen uitwissen.

En waar blijft dan die nike-Nicole van vorige week? Die heeft haar geliefde verloren en begint in hoofdstuk twee tegen je te praten. Hoofdstuk drie is dan weer uit de mond van de zondaar, hoofdstuk vier weer van haar. Enzovoorts. Om een: Jij weet, dat ik weet, dat hij niet weet, wat zij weet, dat jij weet, wie wat gedaan heeft-effect te creëren.

Show, don’t tell is een bekend schrijvers gegeven. Zeg niet dat hij in paniek is, maar laat het zien. Misschien moet ik ook stoppen met schrijven over en het gewoon laten zien.
Dus in antwoord op de vraag: waar gaat ‘t over? Lees zelf maar (de eerste alinea):

Rick voelde een brok in zijn keel toen het vliegtuig de grond raakte. Hij was weer thuis. De vlucht in het kleine zestienpersoonsvliegtuigje was verre van comfortabel geweest, maar dat kon hem niets schelen. Hij was waar hij zijn moest. Hij sloeg zijn rugzak om zijn schouders, liep de aangekoppelde vliegtuigtrap af en snoof de geur van Idaho op. Zijn steppe, zijn aardappels, zijn Verenigde Staten.
Terwijl hij op zijn bagage stond te wachten, bedacht hij wat te doen. Niemand verwachtte hem thuis. Niet nu al. Zijn ouders waren in de veronderstelling dat hij nog enkele weken door Europa zou trekken. Bij vertrek twee jaar geleden had hij alleen wat toneelvrienden achtergelaten. Gelegenheidsvriendschappen, afhankelijk van welk stuk er gespeeld werd op school. Een vriendinnetje had hij op de middelbare school niet gehad. Hij niet. Thomas Hydemann wel. Hij sloot zijn ogen en probeerde niet weer aan Thomas te denken. Wat er gebeurd was met Thomas zou hij nooit mogen vergeten, maar wel moeten vergelden. Hij zou het terugbetalen aan God, zodat die op de dag van de waarheid hem toch toegang zou geven tot het celestiale koninkrijk. Hij voelde in zijn rugzak. Zijn persoonlijk exemplaar van het Boek van Mormon zat stevig in het voorvak van de tas. Zodra hij de kans had, moest hij daaruit opnieuw het verhaal van de profeet Alma lezen: alleen de oprecht boetvaardigen worden gered. Vandaag was de eerste dag van zijn boetedoening.

Dáár gaat het over.

What's in a name?

(Omdat de sint al weer vertrokken is uit ons land, hier nu de niet rijmelende variant)

De generatie Z (alles jonger dan achttien) spreekt eerder Engels dan Nederlands. Ze battlen als ze zes zijn, saven hun spel met zeven en bereiken een onsterfelijk level op hun achtste. Mijn eerste Engelse zin was: What’s in a name. Ik had niet echt idee wat het betekende, ik had het van mijn opa geleerd. Die gebruikte het als stopwoord. De voor hem hippe variant van: wat kun je er van zeggen, het is zoals het is.

What’s in a name. Meer dan je denkt. Hoeveel ouders hebben een beeld gehad bij hun nog ongeboren zuigeling door alleen al de naam die ze uitkozen. ‘Ik ken een zus en zus, dat is geen leuk kind, zo noemen we die van ons niet.’ of ‘Als ze nou een beetje een stoer meisje wordt, dan is dit wel een coole naam..’ Wilde je met je kind nu juist wel of niet in de namen top 10 staan? En hoeveel nicknames zijn er niet verzonnen om te voorkomen dat je moest zeggen echt Bertha, Hannelore of Fritjof te heten?

De naam doet er dus toe. Ook in een verhaal. Mijn hoofdpersonen heetten Paul en Jenny. Inderdaad, heetten. Want Paul en Jenny zitten me niet lekker. Voor de As the World Turns kijkers van het eerste uur komt dit niet als een verrassing. Voor zij die de soap der soaps, de enige soap waarvan je hardop mag zeggen dat je ‘m kijkt, niet kennen: Paul en Jennifer (de laatste uiteraard tragisch overleden) zijn broer en zus. En dat voelt raar.

Dus of Paul of Jenny moest wijken. Ik koos voor Paul. Paul had immers al eerder Nick en Jim geheten. Paul werd Jack. Maar Jack en Jenny, dat zijn net de 3 J’s. Wat dan? Ik wilde namen kiezen die ook in het Nederlands klinken. Nate is een mooie Amerikaanse naam maar in het Nederlands de winterplaag van elke lagere school. Ook iets met teveel medeklinkers achter elkaar, zoals Firth, wilde ik mijn lezers niet aan doen. Dat is het Scheveningen van de Amerikanen. Struikelen maar.

Als ik haar Anne zou gaan noemen, wat ik wel een mooie naam vond en ook passend bij de nu nog Jenny, dan moest de nu nog Anne weer anders heten. Voor ik het wist stond mijn hele verhaal op losse schroeven. Ik was Jenny in word gaan zoeken en vervangen door Anne nog voordat ik Anne had gezocht en vervangen door haar nieuwe naam. Met als gevolg dat elk vrouwspersonage opeens de naam Anne droeg. What’s in a name?

Jack is een naam die in een wat goedkope roman gebruikt wordt. De detective om de hoek. Rick dan. Afgeleid van Richard, alias de aanzienlijke wachter. Die houden we erin. In de lijst Behind the Name kwam ik ze allemaal tegen: Raymond de Beschermer, Edgar het Zwaard, Sigrid de Schone, Robert de Beroemde. En ook Nicole. Uit het Griekse Nike: de Overwinning. Niet verkeerd, of geef ik daarmee te veel over mijn tweede hoofdpersoon weg? En als Anne dan Anne kon blijven heten en Jenny Nicole, Paul werd Rick en Jack werd Peter, dan moest Pete wijken want dat leek te veel op Peter en wie kon zich dan met wie associëren? Want daar gaat het uiteindelijk om. Dat je sympathiseert met een karakter, hoe naar hij of zij ook is. Dat er iets is waardoor je je ermee vereenzelvigt. En dat kan zomaar die naam zijn. We gaan voor Nicole en Rick.

What's in a name

De generatie Z (alles jonger dan achttien)
spreekt Engels voordat ze een letter Nederlands hebben gezien.
Ze battlen met zes, en zo jong als zeven
weten ze hoe te saven.
Op hun achtste bereiken ze onsterfelijkheid in de game,
mijn eerste Engels was: What’s in a name.
Mijn uitspraak waarschijnlijk verkeerd,
ik had het van mijn opa geleerd.

What’s in a name? Meer dan je denkt.
Welke ouder kiest niet bewust de naam die hij zijn kind schenkt?
“Ik ken x, dat is een leuke meid, laten we voor die naam gaan”
En wilde je met je kind nu wel of niet in de top 10 namen staan?
De meest banale bijnamen vond je tof,
om maar niet te hoeven zeggen: “Ik heet echt Fritjof.”

Een boek is niet anders dan de realiteit,
ook daar krijg je van suffe namen spijt.
Jenny en Paul is hoe mijn hoofdpersonen heetten,
maar die namen moet je snel vergeten.
Voor de As The World Turns kijkers van het eerste uur,
is die combinatie van namen nogal zuur.
Het zijn broer en zus in de soap der soaps,
de tragische dood van Jenny in de serie biedt voor het boek weinig hoop.

Wijken moest dus een van twee.
Het werd Paul, die deed in eerdere versies al als Nick en Jim mee.
Ik zocht een naam die zowel in het Engels als Nederlands makkelijk meegaat,
geen Nate (leest als luizenplaag) of Firth waar je tong van overslaat.
Misschien moest Jenny een Anne zijn,
maar dat vond de huidige Anne in het verhaal niet fijn.
En terwijl ik met zoek en vervang ‘Jenny’ voor ‘Anne’ aan de slag was gegaan,
was mijn hele verhaal op losse schroeven komen staan.
Alle vrouwen droegen nu Anne’s naam,
er was geen beginnen meer aan.

Ik ging zoeken in de lijst: Behind the names
en vond ze allemaal, van Sigrid de schone tot Robert the Famous.
Hij wordt de aanzienlijke wachter, dat lijkt me oké,
voor haar iets met overwinning, van het Griekse Nike.
Namen waarmee je je kunt associëren,
want dat is wat je van dit stukje kunt leren.
Een lezer moet sympathie hebben voor een persoon in het verhaal,
en sympathie ontstaat ook door het gebruik van taal.
Een naam kan zomaar de factor zijn,
waardoor je als lezer denkt, ik zit op zijn of haar lijn.

Na nog dagen met verschillende namen te hebben zitten dollen,
weet ik het nu zeker, denk ik, het wordt Rick en Nicole.

Fijne sinterklaas ;)

Punt

Ik heb er een punt achter gezet.

‘Good for her’, zouden mijn Amerikaanse Mormonenvrienden zeggen. ‘What was she thinking?!’
‘Wat jammer nou toch’, zeggen mijn schrijfgenoten, ‘ze was al zo ver.’
‘Als de blogs maar doorgaan’, zeggen mijn stille bezoekers, ‘dan heb ik wat te lezen op vrijdag.’
‘Groot gelijk, kan ze eindelijk eens echt gaan genieten en vakantie vieren de rest van de tijd’, zegt iedereen die denkt dat schrijven saai is.

Ik heb er een punt achter gezet. Achter mijn laatste woord, op de laatste regel van de laatste bladzijde… Een gejuich stijgt op en verstomt onmiddellijk na de volgende toevoeging: ..van de eerste versie.

Het heeft me 31 schrijfdagen, 89.118 woorden en 228 bladzijdes gekost. Om over het BloedZweet&Tranen gehalte (elke zaterdagavond, de BZT show: een herinnering aan stuif es in en klassenwerk maar dan anno 2009. Als je vader het antwoord niet weet krijgt hij een bak stront over zijn hoofd. Daar doet de jeugd van tegenwoordig niet moeilijk over) nog maar niet te spreken, noch over de fantastische halleluja momenten die ik in mijn uppie beleefd heb.

De euforie van de laatste punt duurde ongeveer net zo lang als die bij de start van mijn sabbatical (ref. mijn blog 50.000). Een krap half uur. Toen begon de onrust, de onzekerheid en de twijfel. Het was een verhaal van niks, een bouquetreeks had diepgang vergeleken bij deze sleezy story. De druk op de verzenden knop naar mijn twee tegenlezers heb ik met afgewend hoofd gedaan en als mijn geliefde zegt: ‘nu begin ik aan jouw verhaal’, tover ik weer een nieuwe Stieg Larsson uit de bibliobus. ‘Lees deze eerst nog even!’ Kortom, ik pis in mijn broek. Nu al, wat moet dat worden als ik dit ding echt een keer een harde kaft geef en het besproken wordt in het lokale sufferdje?

Terug op aarde met die benen. Die punt krijgt het nog zwaar. Dat heb ik ‘m al ingefluisterd. Voor hij het weet gaat hij een pagina naar voren, twee naar achteren, vier alinea’s omhoog, anderhalve omlaag. Hij die dacht het laatste woord te hebben leert dat een ander woord met die eer gaat strijken en de bijbehorende punt ziet zichzelf gedegradeerd tot zomaar een punt op zomaar een pagina. Voor zolang het voor die nieuwe eindpunt weer duurt. Een ander woord zal zijn punt willen maken een volgende regel zal puntiger moeten worden om de aandacht vast te willen houden.

Zucht. Dit is het moment waarop ik mijn eigen blogs terug lees op zoek naar mijn bioritme, mezelf “volhouden” ga toeroepen en het adagium schrijven is schrappen dapper ga toepassen. God, Mormoons of niet, sta me bij. De laatste tijdelijke punt mag gezet zijn, het zal nog wel even duren voordat we aan mijn verhaal een puntje kunnen zuigen.

PS: sinds het schrijven van deze blog, begin deze week, is de punt al verschillende keren verzet. Terug naar pagina 215, weer vooruit naar 218. Zijn we van 89000 woorden terug naar 82000. Waar even het woord ‘gerealiseerd’ met de laatste eer ging strijken, moest het die afstaan aan ‘gezorgd’. Kill your darlings en de laatste twee pagina’s verdwijnen integraal. 216. Wordt vervolgd.

Fileren

Recent had ik het genoegen om zeventien snoekbaarzen onder handen te nemen. Ze waren al teruggebracht tot keurige lapjes visfilet, maar nog niet panklaar. Ik legde de eerste op zijn buik, zette mijn koksmes in een hoek van 90 graden op zijn velletje, maakte een incisie en trok vervolgens met onhandige snijbewegingen het vel van zijn rug. Sommige hobby’s ben je nu eenmaal beter in dan andere. Vervolgens greep ik naar het speciale kokspincet om alle eventuele onvolmaaktheden aan deze baars efficiënt te kunnen verwijderen.

Overigens is de keuken wel een van die plekken waar je met taal is zeg maar echt mijn ding (een aanrader pretletterboek) nog bedrogen kunt uit komen. Mijn woordenschat is niet klein, dat durf ik te stellen, maar zelden heb ik zo vaak gezocht naar mijn mobiele vertaalcomputer. Het begon met afmonteren (hoewel je dat in het kookproces pas op het laatst doet), vervolgens werd ik overvallen door decanteren en glaceren.
Mijn hoofdpersoon Jenny zou haar tanden er graag in willen zetten. Gerecht van een glanslaag voorzien, afgieten van een vloeistof en er een klont boter bij doen. In omgekeerde volgorde alle –eren vertaald. Zeg nou gewoon wat je bedoelt.

Hoe het ook zij, ik nam de vis eens goed onder handen. Bevoelde hem stevig en viste er nog met gemak een graat of twintig uit. Keer zeventien was ik dik twee uur later klaar om de beestjes 5 minuten te laten stomen. Gedrapeerd in gegrilde aubergine plakjes, die weer in de kerrie gedraaid waren, die weer handgekleurd was (wie zei dat koken niets voorstelt), zaten we rond elf uur aan een lekker stukje vis. Al zeg ik het zelf.

Met taal is echt mijn ding zijn de meeste stukjes overigens uit den Boze. Stukjes vis mogen, stukjes tekst ook. Ook al voelen zelfs die door veelvuldig misbruik vies. Stukjes emotie en stukjes gevoelens zijn gruwel. Op ‘stukjes gebeuren’ zou in goed Mormoonse traditie een fikse celstraf mogen staan.

Zeer recent was mijn tekst onderwerp van de close reading sessie in mijn cursus. Mijn eerste zes pagina’s werden op hun buik gelegd, het mes ging erin. Verschillende regels werden kordaat doorgestreept en individuele woorden werden er nauwkeurig uitgevist en afgewezen. Na anderhalf uur, toen de tekst helemaal bevoeld was, er geen woord meer onnodig instond, alle verwijzingen klopten, er geen betere beginzin denkbaar was en de zes pagina’s gereduceerd waren tot vier, schraapte ik mijn keel en droeg ik hem in mijn hoofd voor. En al zeg ik het zelf, een lekker leesbaar …

Laaf

Leven in het land van laaf. In de wondere laaf wereld van die wonderlijke Efteling rijdt een slak je in dito tempo door een laafjes dorp. Drie meter boven de grond. Er beweegt niets, er gebeurt geen donder, je hoort geen geluid, behalve het af en toe kraken van het karretje. Het is het type attractie waar nooit een rij staat en waar kinderen van twee al over piepen dat het saaisaaisaai is. Maar het is er hoog boven in de lucht vooral vredig. Een wereld in een wereld waar je weg kunt dromen in je eigen fantasie, waar de mening van de ander niet bestaat en niet gehoord wordt. Totdat je met een knars in je slakkenkar bij de op- en afstap plek aan komt en iemand je begint uit te lachen omdat je alleen, zonder kinderen, in een karretje zat. Dan ben je dubbel sneu.

De eerste fase in het schrijfproces is vergelijkbaar met die wondere wereld. De schrijver laaft zich aan zijn eigen hersenspinsels, vindt ze allemaal even geweldig gevonden, ervaart dat het verhaal briljant in elkaar zit en concludeert dat het niets anders kan zijn dan een bestseller. Weet de schrijver veel dat een rups ook uitermate lelijk is zolang hij niet uit zijn cocon kruipt?

En natuurlijk, die eerste fase is ook hard nodig. Want stel je voor dat er vanaf dag 1 iemand over je schouder zou meekijken en zou vragen: waarom staat hier dit? Waarom daar dat? Of zou zeggen: Ik vind dit stukje maar niks, en wat is dat voor een raar woord? Dan werd het niks. Schrijvers leren deze drang tot hypercorrectie ook bij zichzelf aan, of af. Rechts creëert, links corrigeert. Het is maar welke hersenhelft het bij je voor het zeggen heeft.

Maar nu, na zes weken, de eerste versie nog in wording, begint langzamerhand de cocon open te scheuren. Het is nog volstrekt onduidelijk of we te maken hebben met een kleurrijke vlinder of een grauwe mot. De buitenwereld gaat zich mengen. De eerste kritische tegenlezers hebben zich op mijn verzoek aangekondigd, en zelf heb ik mijn hoofd op het hakblok gelegd door me aan te melden voor een stevige cursus. Opdracht 1: Vertel in één woord waar je boek over gaat. Net zo misleidend eenvoudig als het beroemde kindergrapje 'Hoelang is een Chinees?' ‘Hoedan’ mag z’n Chinese broertje zijn, maar is niet bepaald een intelligent antwoord. Maar hoe vertel je in een woord waar je boek over gaat?

Ik piekerde en wrong mijn hersenen uit. Een woord? Toen ik mijn weblog opende om nieuwe reacties te lezen (altijd leuk!) zag ik hoe eenvoudig de vraag werkelijk was. Ik had hem anderhalve maand geleden al beantwoord bij het starten van mijn blog. Daar stond het onder ‘Over mij’. Onderwerp: Mormonen. Natuurlijk! Dat is het, wat een inkopper. Mijn boek gaat over Geloof. In jezelf, in de ander, in de Hemelse vader, het hiernamaals. Te veel of te weinig ervan. En alles wat het met je doet. Ik heb mezelf meteen een rondje Laaf cadeau gedaan.

Vrije wil

Toeval bestaat niet. Of wel? De Mormonen worstelen ermee. Ze geloven in ‘agency’ oftewel vrije wil, tegelijkertijd weten ze dat er een voorbestemd plan voor verlossing is. Valt er dan niets te kiezen? Zoals ze op mijn vraag als zestienjarige (waarom drinken jullie geen alcohol, Jezus vermenigvuldigde toch ook de wijn?) een antwoord hadden (dat was geen wijn maar druivensap), zo hebben ze ook hierop een antwoord gevonden. Als je er zelf maar diep in gelooft, er hard voor bidt, dan gebeurt er wat er hoort te gebeuren. The Secret avant la lettre.
In de Mormoonse cinema (voor en door Mormonen, Hollywood brandt er zijn vingers niet aan) worden zendelingen afgebeeld als halve Jezussen die voorbestemd zijn, of de andere versie, hun zinnen zetten op, genezing van zieken en bijna doden. Ze prevelen hun verlossingsgebeden, zwaaien met zalvingsolie en poef, je bent terug in het land der levenden. Misschien zijn ze echt wel de oorsprong der dingen, inclusief Harry Potter.
Mormonen hebben overigens Hollywood niet nodig. Uiterst professioneel hebben ze ook daar hun eigen industrie, hun Mollywood. Eigen acteurs, eigen regisseurs én eigen bloopers. De titel van een recente film valt voor mij onder die categorie: Gods Army. In Oeganda draaien duizenden kindsoldaatjes van het verzetsleger van de heer zich om in hun graf.

Toeval of geloven in wat je roept, ik weet het niet. Voordat ik mijn sabbatical begon, voorspelde ik vier weken als een gek te schrijven om vervolgens pas de rust te vinden voor het vakantiegevoel. Afgelopen week was week vijf. Ik had mijn nanowrimo schema (50.000 woorden in een maand) vet gehaald. Geheimpje verklappen? Ik heb mijn zomerkleren van stal gehaald, mijn winterlaarzen verruild voor mijn Chinese houten slippers (ze lopen voor geen meter maar geven het ultieme vakantiegevoel) en ben een weekje all inclusive gaan genieten. Veel Dvd’s gekeken (Hollywood made), alleen maar literair onverantwoorde vrouwenblaadjes gelezen, met mate en uiterst gezond gezond, bijna achttien holes gelopen wanneer het weer daarvoor geschikt was en genoten van pizza, Chinees, Thai en frietjes- eten naar het thema van de dag. Maar bovenal: geen letter op papier gezet.

Omdat ik een week nieuws gemist had, zapte ik gisteren naar VTV1. De naam doet vermoeden dat Vught nog een tweede lokale TV zender heeft, maar niets is minder waar. Sterker nog, ook het Cromvoirt van een enkele verdwaalde BN-er moet het er mee doen. Het item was een reportage over de recessie in Vught. De lokale middenstand kwam aan het woord. Met verve bracht de interviewer het nieuws: de afgelopen week was er niets van de recessie merkbaar geweest! Vooral de lokale videotheek, de Bruna, de Chinees, Pizzeria, Snackbar én de zonnebank hadden boven verwachting zaken gedaan.

Toeval bestaat niet.

Nachtbraker

Wanneer je niet in de ochtendfile geacht wordt op je werk te zijn en ook de terugtocht in de avond (die in Nederland op vrijdag al om 2 uur invalt) mag vermijden, kom je er achter wat je oorspronkelijke ritme is. Dat ritme dat je gevolgd zou hebben als je een oermens was geweest. Eten wanneer jij zin hebt, slapen wanneer de slaap zich aandient, productief zijn wanneer je lichaam schreeuwt: ik heb energie, let’s do something. Na vier weken ken ik haar. Mijn prehistorische evenknie.
Kun je met alleen maar talent (doet u me nog maar een onsje extra) tot een boek komen? De meningen verschillen. Ik geloof dat een dosis disciplinaire ambacht niet kan ontbreken. Zitten en schrijven. Bij voorkeur op dat tijdstip dat jouw bioritme springend en vol dextro voor je staat. Voor veel schrijvers komt dat heel gelegen tussen negen uur ’s avonds en twee uur ’s nachts, en altijd vergezeld van veel (al dan niet goede) wijn of andere drank. Ik blijk niet zo gelukkig. Mijn voorkeurstijdstip blijkt tussen 3 en 8 uur te liggen. ’s Ochtends!

Ik heb verschillende aanvliegroutes geprobeerd om veilig op dat tijdstip te landen. Opblijven tot 3 uur en dan als een gek gaan schrijven, leverde niet meer dan een aaaaaaaaaaiiiiii op. Mijn linkerslaap lag vredig op de A terwijl mijn rechterelleboog was weg gesukkeld op de I. Mijn natuurlijke ritme vertelt me namelijk ook dat 21.00 uur mijn voorkeurstijd is om naar bed te gaan.
Om 3 uur in de nacht opstaan en aan de slag gaan is ook wat ongemakkelijk. De jingle van mijn computer start nogal luid op en zij die de volgende dag wel die ochtendfile moeten halen worden minder vrolijk van dat onthaal dan ik.
De optie die ik inmiddels uitvoer werkt uitstekend. Rond drie uur in de nacht word ik wakker. Starend naar het plafond en luisterend naar passerende nachttreinen bedenk ik de volgende scène voor mijn verhaal. Aangezien het verhaal al maanden als een jengelend kind in mijn hoofd zit, is het blij met elke gelegenheid die het krijgt om naar buiten te gaan. Dus die scène ontstaat. Toch nog wat suffig heb ik de kans dat ik dan weer wegdommel. De tweede scène droom ik erachter aan. Daar schrik ik dan weer van wakker, vergeet het plot van het verhaal, probeer de gedachte ervoor op te halen, sprint uiteindelijk strak van de stress om half vijf mijn bed uit, spring achter de computer, helaas pindakaas voor de werkenden, en rammel dat wat er nog in zit achter elkaar in mijn computer. Dan kruip ik er weer terug in en val in een droomloze slaap.

Om half zeven begint de echte dag. Ik ben geen oermens en ik kan ook niet om negen uur naar bed. Ik zwaai mijn oerknie uit, lach mijn nachtelijk gespinsel toe, druk op delete en knal nog anderhalf uur achter mijn laptop op mijn bio power energie. De rest van tijd zit ik op discipline en ambacht. Tot dat mijn maag begint te knorren, het slaapzand in mijn ogen verschijnt en ik weer even toegeef aan het oerritme. Zolang het nog kan.

S** sells

Het zijn boeiende zinnen: ‘Onderzoek wijst uit dat...’ en dan komt er iets wat wellicht nooit subject van enig onderzoek is geweest, maar toch geloofwaardiger leest. We laten ons beïnvloeden door aanloopzinnen.
Voor seks is het eenvoudig. Ik zou kunnen zeggen dat onderzoek heeft uitgewezen dat seks verkoopt. Ik weet niet of dat zo is. Ik heb het nooit onderzocht en Google helpt me niet het te vinden. Nu zoek ik ook niet al te expliciet, de groezelige websites liggen op de loer.
De lezer verwacht hoe dan ook seks. Gedetailleerde lezing van een seksscène leert grappig genoeg, dat er vaak veel minder staat dan de lezer denkt. Veel gebruikt voorbeeld: start vrijscène, deur gaat dicht, alinea eindigt. Nieuwe alinea, deur opent en je hoort een van de personages nog net zeggen: ‘God, dat was goed.’ De lezer heeft de hele vrijpartij in zijn hoofd meegemaakt en interpreteert de laatste zin als een conclusie van wat hij verbeeld heeft. Misschien refereerde het personage wel aan een film die hij tussen twee alinea’s door heeft gekeken. In het echt duren vrijpartijen meestal ook geen dagdelen.

Omdat seks verkoopt, besloot ik er geen gras over te laten groeien. Op pagina 7 in mijn tekstverwerkingsprogramma (Word, net als Spa Rood inmiddels bijna tot productnaam geworden) was het al zover. Mijn wijlen oma omschreef vroeger dat moment op TV als: ‘Daar hebben ze zich.’ Het kon een zoen zijn of explicieter, hoe dan ook té gênant om met je kleinkind te bekijken. In de regel stond ze op uit haar stoel en liep weg van de buis.
Pagina 7 leek me lekker vroeg. Ook al was het dan verplichte seks rond de eisprong, het betekende niet dat mijn hoofdpersonen er niet van mochten genieten. Ik liet wat meer zien dan de suggestie van de dichte deur en een halve pagina verder hadden we het hoogtepunt al weer achter de rug.

Een week later kreeg ik een inval. Je moet een verhaal bij het begin beginnen. Geen wereldschokkend nieuws, maar wel een akelig inzicht wanneer je net op streek bent. Mijn verhaal begon in het midden. Veel circusachtige kunstgrepen waren nodig om te vertellen wat er allemaal aan het begin gebeurd was. Ik buitelde van de ene flashback in de andere en constateerde dat het zo niet langer kon. Ik moest bij het begin beginnen.
Een nieuw vel in de computer gedraaid en ik kon van start. Het voelde beter, het ging vanzelfsprekender, het was goed geweest. Ik had slechts een probleem. Mormonen doen niet aan seks voor het huwelijk. Dus moet ik eerst vertellen over wie wie ontmoet, hoe, wanneer en waar, wat ze in elkaar aan trekt en waarom ze voor elkaar kiezen. Aangezien dat niet het plot is waar het allemaal om draait, heb ik nogal wat woorden nodig voor ik dan eindelijk, ja eindelijk, aanbelandt bij dat broodnodige huwelijk en die door de lezer zo gewenste seksscène.
Van pagina 7 bruut verbannen naar pagina 53.
Wie houdt het zo lang uit?

Baas Boven Baas

Ik wil macht. Zo, het hoge woord is eruit. Alle mooie beweegredenen ten spijt, macht is wat je drijft bij het schrijven van een verhaal. De macht om een nieuwe wereld te creëren. Een nieuwe wereld volgens jouw regels en ideeën. Dat kan een overduidelijke fantasiewereld zijn, zoals J.K. Rowling’s Harry Potter, maar ook een ogenschijnlijk realistische wereld, zoals Het Bureau van Voskuil. Maar beiden hadden ze macht over de wereld die ze verzonnen.
Nu ik dit zo schrijf realiseer ik me dat het niet zo gek is dat ik bij Mormonen terecht kwam. Zij creëren in het hiernamaals nieuwe werelden, waar je zelf als God de baas over kunt spelen. Misschien moet ik mijn naam toch maar in dat nadoop-register laten staan, dan kan ik straks mooi ook over mijn graf heen regeren. Alhoewel, dat zou betekenen dat ik hier en nu geen zonden mag begaan. Hmmm, geloof dat ik ze allemaal al met handen en voeten getreden heb: tijdens mijn studententijd droeg ik geen ‘Just say no’ tegen drugs button en een dag niet gevloekt...

In mijn hoofd had ik bedacht hoe de wereld van de te schrijven scene eruit moest gaan zien. Toen ik twintig jaar geleden krap twee weken bij mijn gastgezin was, besloten die samen met mij een weekendje Yosemite Park te doen. Volgens het boekje zou ik de eerste zes weken van mijn uitwisselingsjaar in een Honeymoon fase zitten. Voor mij leek het meer op Cold Turkey. Het hele weekend in het park zie ik in mijn hoofd nog steeds terug als één grote waas. Zoveel heimweetranen danstten er voor mijn ogen. Deze herinnering, samen met die aan vele mooie bergwandelvakanties met mijn ouders, zou de basis zijn voor de wereld die ik ging creeren.

Ik schudde mijn vingers los en plaatste ze volgens typeles instructies op het toetsenbord. Een van mijn hoofdpersonen en haar beste vriendin gingen een dag wandelen in een ander Nationaal Park. Waar Nederland slecht is in het plakken van labels, noemen de Amerikanen elk verloren lapje grond al een Nationaal Park. Ik had de macht en schreef hen toe wat ik hen toe wilde schrijven. Midden in de scene overviel het me. De letters op het toetsenbord hadden een coupe gepleegd. Niet langer bepaalde ik wat er op het beeldscherm verscheen, maar de letters plaatsten zich zonder dat ik er weet van had in mooie volzinnen achter elkaar. Zin na zin na zin, tot ze uitgeput een punt zetten. Ik las terug wat ze geschreven hadden en constateerde dat tranen en wandelingen plaats hadden gemaakt voor een dialoog over peervormige figuren, verwarring en sesamkoekjes.
Klassiek gevalletje van Baas Boven Baas.

Prinses op de erwt

Sugar City is een dorp van niks. Dat was ruim twintig jaar geleden het geval toen ik daar als uitwisselingsstudente kwam te wonen, en het is nog steeds zo. De officiële website van het dorp is permanent under construction en het enige waarin ze actueel zijn, zijn de dagen waarop de suikerbietenoogst plaatsvindt. Tot mijn grote genoegen, 20 jaar terug, betekende dat een hele week vrij.
De helft van mijn schrijftijd surf ik. Om te weten hoe ver het is van de ene plaats in de VS naar de andere. Om te ontdekken wat een gemiddelde Amerikaanse auto kost- en welk merk dat dan eigenlijk is- en om verheldering te krijgen over Mormoonse gebruiken en regels. Je zou dat toch allemaal maar via de bibliotheek hebben moeten opzoeken. Dan verhuis je acuut naar Amsterdam. De enige plek in Nederland waar een beetje een openbare bibliotheek van formaat staat.
Het feit dat ik de deur niet meer uit hoef om antwoorden op vragen te krijgen, maakt dat ik na een week al volledig op ga in het kluizenaarsbestaan. Ik praat in mijn hoofd, praat terug tegen de muziek, laat de kreetjes van plezier bij het verzinnen van briljante volzinnen gewoon ontsnappen en roep de volgende dag hard KILL KILL KILL tegen het beeldscherm wanneer ik diezelfde briljantjes hardhandig verwijder. Kill your own darlings. Auwtch.
De inspiratie komt-vloeit- stroomt- loopt- is er. Tussen het schrijven van het woord inspiratie en het woord komt zit al gauw een uur: ik verloor mezelf op het web in de zoektocht naar welk werkwoord het beste inspiratie begeleidt. Het moge duidelijk zijn, ik kon het niet vinden.
De zolder is omgetoverd tot een waar schrijvershonk. Er is een loungehoek, een comfortale zitplek om andermans werk te lezen, een authentieke secretaire die inspiratie geeft (kijk, hier is het dan weer makkelijk, dat begeleidende werkwoord), een bijpassende antieke stoel én de wasmachine met het drooghek. Pats! Weg romantiek. Maar om die nu voor drie maanden te verkassen..
Goed. Alles op orde, zo zou je denken. Maar nee. Ik blijk een prinses op de erwt. Zelfs met het vierde kussen stevig onder mijn billen, blijf ik het voelen. Ik ben te modern voor deze zetel. Die ene spiraal die daar helemaal onderin loszit, drijft me tot waanzin. Ik zet al mijn spieren vast in een poging hem tot rust te manen. Tevergeefs. Dat ik repeterende handelingen zou uitvoeren deze maanden, dat had ik voorzien. Dat deze een vorm van blessure opleveren, kan ik ook nog accepteren. Ik dacht aan af en toe de vingers even losschudden. Maar vastzittende nekspieren op dag vijf? Dit weekend verplicht laptoploos en maandag een allesapartinstelbarezesknoppige bureaustoel naar binnen rollen.

50.000

De spreekwoordelijke deur van mijn werk achter me dichtgetrokken... raar hoe uitdrukkingen blijven bestaan waar de feitelijke handeling al tijden verdwenen is: we hangen nog steeds de telefoon op terwijl we ‘m uitdrukken en we trekken nog steeds bedrijfsdeuren achter ons dicht die vervangen zijn door draaideuren of sensordeuren, - maar goed, de deur achter me dichtgetrokken, bracht me in staat van opperste euforie. Het ging beginnen. Ik zette de volumeknop in de auto op honderd en zong onverstaanbaar hard mee. Een euforie van maximaal 5 nummers. Toen werd het stil. Stil in mijn hoofd, stil in mijn keel, stil in mijn buik. Zelfs mijn eeuwig bewegende tenen vielen stil. Al weken, maanden leidde elke onnozele observatie tot inspiratie, ik sloeg elke kromme kinderzin op in mijn hoofd om later te gebruiken, kleuren, beelden, alles droeg bij aan dat wat ik op papier ging zetten, straks, later, 5 oktober. En nu, nu het moment van de grote vrijheid daar was leek de wereld grijs, bevroren en doods. Ik draaide de muziek nog wat harder maar zelfs Elvis Costello’ s ‘Every day I write the book’ kon me niet inspiren.

Het enige dat door mijn hoofd draaide waren de zinnetjes van anderen die ik de afgelopen weken had gehoord: ‘ Je hebt de lat wel erg hoog gelegd’, ‘Een heel boek in drie maanden? Dat ga je nooooit redden’, ‘Wat doe je nou als het niet af is?’ En natuurlijk hadden ze een punt, al die stemmen. Ik ben het type dat een doel op de ladder definieert, daar naar toe klimt en tegen de tijd dat ik de bewuste sport van de ladder bereikt heb, heb ik mijn doel al weer vijf sporten hoger gelegd. Dat gecombineerd met het feit dat ik een absolute alfa ben en de oneindigheid van het heelal werkelijk niet begrijp, leidt tot een eindeloos hoger grijpen. Oneindigloos, zoals ik laatst een kind hoorde zeggen.

Mijn doel was oneindigloos, en mijn maanden opeens verschrikkelijk kort. Ik zag de uitweg niet meer. Ik sleepte me door de middag en avond. Rond middernacht stak ik de sleutel in mijn voordeur. Mijn redding op de mat: het maandblad Schrijven. Normaal geen prijspakker, maar je kunt maar een strohalm hebben. Het artikel der artikelen zat erin: NANOWRIMO. De NAtionale NOvel WRIting MOnth. Ik ben niet gek. De lat ligt niet te hoog. Drie maanden is een zee van tijd. In de Nanowrimo schrijf je een volledige roman in een maand. Een maand! 50.000 woorden in 30 dagen. 3500 per dag. Vol energie ging ik slapen. Net als bij het eerste nummer in mijn Body Combat les (boksen in het luchtledige-ideaal, steeds een ander slachtoffer voor je geestesoog) kom ik in positie en maak me klaar. De muziek zwelt aan. De eerste drie woorden van het lied als start voor een uur zweten en drie maanden schrijven: ‘Now it begins’.

Onzichtbare vrienden

Voor kinderen is het heel eenvoudig. Als je geen vriendjes in de buurt hebt, dan verzin je er een paar. Ik was vroeger niet anders. Niemand op straat om mee te spelen? Met gemak toverde ik een setje uit de garage en speelde de hele middag zoetjes in mijn eentje, althans dat dacht mijn moeder.

De karakters uit mijn verhaal zijn ook onzichtbare vrienden voor me. Nou ja, vrienden, ik vind ze niet allemaal even aardig. Wel zitten ze vol continu in mijn hoofd. Als ik aan het hardlopen ben bedenk ik hoe mijn karakter Paul midden in de nacht besluit een rondje te gaan rennen, omdat zijn nachtmerries hem uit zijn slaap houden. Terwijl de zon vol op mijn hoofd schijnt en ik me gek zweet van de hitte, zie ik Paul tegen een oude boom langs mijn renroute koud en verkleumd in slaap vallen. Wanneer ik lees over nieuwe gadgets voor de i-phone bedenk ik dat mijn karakter Jenny ook van de nieuwe media is en daar zeker verstand van moet hebben. En als Jenny er verstand van moet hebben dan betekent het dat ik er verstand van moet hebben. Zelfs in mijn slaap zoeken ze me op. Midden in de nacht word ik wakker. In een leven vol keuzes en mogelijkheden zijn de slaapopties beperkt, wat de beddenzaken je ook proberen te verkopen. Buik, rug, linker-rechterzij. Meer slaaphoudingen zijn er niet. Typisch een constatering die ik aan Paul in zijn betere dagen kan toeschrijven. Ik maak een notitie in mijn zwarte Moleskine, het opschrijfboekje der opschrijfboekjes. Het boekje is net zo met mij als die karakters in mijn hoofd. Meestal in mijn veel te grote vrouwentas, ’s nachts naast mijn bed.

Ik heb wel eens gelezen dat een schrijver moeite had om afscheid te nemen van zijn karakters. Ze waren vergroeid met hem. Vroeger kon ik in half slaap moeiteloos de namen van mijn vriendjes in de garage opdreutelen. Geloof niet dat ik nu al in die fase ben…maar wie weet wat drie maanden schrijven op een zolderkamer met me doet!

McMormon

Anderhalf jaar geleden heb ik 150 pagina’s geschreven. Meer dan ik ooit gedaan had. Behalve lovende woorden als ‘ik heb het in een ruk uitgelezen’ ook een flinke dosis kritische reacties. De On-nen: onvoldragen, ongeloofwaardig. Mijn idee om Mormonen een aanslag te laten plegen en daarmee het nieuwe islam-gevaar te worden, bleek een brug te ver. Zo zijn ze niet. Ze zijn vredelievend en scheiden duidelijk kerk en staat.

Omdat het verhaal van de Mormonen me niet losliet, begin ik volgende week, tijdens mijn sabbatical opnieuw. Dezelfde hoofdpersonen, maar deze keer wel een voldragen verhaallijn, geloof waardig en on-loos. Althans, dat is de bedoeling. De terreur zit meer in de psychologie en is minder fysiek aanwezig. Toch kan ik niet laten te googlen op ‘veroveringsdrang mormonen’. De eerste pagina’s met hits richten zich vooral op de polygamie die de mormonen bedreven tot 1900. Natuurlijk, verovering van vrouwen. Daar wilde ik niet over schrijven.

Ik zocht meer een golden arches idee: waar je ook kijkt in het straatbeeld, de hand van de Mormoon is er in terug te vinden. Als het dan geen hoofddoekjes of stickers van de kinderpostzegels zijn, dan toch iets anders om te laten zien dat ze aan de deur geweest zijn. Elke jongen besteed twee jaar van zijn leven aan een zendelingenmissie. Niet niks als je net van de middelbare school komt. Hoe fundamentalistisch dat is, is natuurlijk de vraag. Zit er een gedachte achter van wereldverovering, De Kolonisten van Mormon? Of telt elk lam voor het lam’s welzijn? Het laatste lijkt meer het geval, een McMormon overheersing lijkt niet echt aan de orde anno 2009.

Terwijl ik een spelletje Risk on the road speel, weet ik opeens wat de Mormonen wél veroveren: niet deze wereld, maar het hiernamaals! Ze dopen de doden, om hen in hun dood alsnog de kans te geven Mormoons te zijn en in die veelbelovende hemel te komen. Ook mijn stamboom ligt ongetwijfeld klaar om gedoopt te worden door een van mijn oud klasgenoten of gastfamilies. Wat een meesterzet: terwijl talloze religies knokken om de aardse eer, haalt de Mormoonse kerk zijn neus op en concentreert zich op die plek waar echt veel aanhangers te halen zijn: de gestorvenen. McMormon openbaart zich hereafter. Wow.

Honk 4

Bezig met communicatie en marketing in mijn werk, betekent dat je onherroepelijk gaat nadenken over de marketing van een boek dat nog niet geschreven is. Hoe kun je er voor zorgen dat je naamsbekendheid krijgt, wat leest Nederland deze dagen en sluit dat aan op wat je zelf wilde gaan schrijven? En dan komt het schrijvers dilemma: ik heb al lang een verhaal in mijn hoofd, met karakters en een plot en dat is waar ik over wil schrijven. En een tikje autistisch en vooral niet commercieel: of er nu markt voor is of niet, het moet en zal dat verhaal worden! Hmm, maar ik wilde toch ook graag uitgegeven worden…

Linkedin biedt uitkomst. Via via kom ik in contact met een echte schrijver. Een al gedebuteerde schrijver. Twee dagen later spreken we elkaar telefonisch. Ik krijg tips over het bestaan van een literair makelaar, een gat in de Nederlandse boekenmarkt, hoor hoe je een tekstvoorstel naar een uitgever moet sturen en krijg rillingen bij de beschrijving van het drama van de to-be debutant: ‘Je manuscript komt per post binnen en wordt dan in een leeskamer gegooid. Honk 1. Een keer in de zoveel tijd loopt daar een stagiaire naar binnen, die struikelt over de massa’s manuscripten, vist er enkele uit en lees daar de eerste pagina’s van. In minder dan een minuut is het oordeel geveld: potentieel interessant of helemaal waardeloos. De potentieeltjes gaan naar de kamer van een van de redacteuren. Het tweede honk is niet op het bureau, maar in een doos eronder. Een graai in de doos brengt je naar honk 3 :de inbak op het bureau en daarmee uiteindelijk onder zijn of haar kritisch oog. Opnieuw niet meer dan 30 seconden later is duidelijk of je ooit zult debuteren. Gemiddeld breekt er een, ja een, per jaar door.’

Zo. Die zat. Succes met de wedstrijd. En toch, toch gaf het me energie. Energie om die ene dan maar te worden. Op weg naar huis, in de file (ik zou beter moeten weten dan te schrijven in de auto na mijn recente knal), scherpte ik mijn propositie aan:

Het drinken van een kopje koffie is in de Mormoonse gemeenschap al een doodzonde. De mormoon Paul heeft een veel grotere zonde gepleegd, het schuldgevoel overheerst zijn hele leven. Jenny, recent bekeerd tot het Mormoonse geloof, zoekt onconventioneel naar haar rol in een samenleving waarin traditie en regels het gedrag van elke dag bepalen.

Hoe raken de levens van deze mensen verstrikt en wat betekent dat voor elk?

De tekst verandert nog elke dag. Elke dag weer nieuwe ideeën en invalshoeken. Over drie maanden moet ik ‘m strak hebben. Zo strak dat het een homerun wordt.

Klem

Mijn vergadering in Den Haag was goed verlopen. We waren nauwelijks uit de tijd gelopen en ik had goede hoop. Goede hoop op weinig file en dus de kans om nog even langs Zoetermeer te rijden. Want in Zoetermeer staat de enige Mormoonse tempel die Nederland rijk is. De wat? De tempel van de Mormonen. Mormonen zijn christenen, maar wel een apart slag. Ze geloven dat in het hiernamaals ze zelf god van een planeet kunnen worden. Daar zet je toch bijna een uitroepteken achter (..) Ik heb in mijn schrijfcursussen geleerd dat al te veel gebruik van schrijftekens je tekst niet ten goede komt. Ik houd me dus in.
Om god te worden leven ze gezond, althans, geen sex voor het huwelijk, geen alcohol of nicotine, geen koffie of thee en niet vloeken. Ik woonde een jaar als uitwisselingsstudent in een Mormoons gezin, in een Mormoons dorp. Alles Mormoons, behalve de eetgewoonte. Standaard Amerikaans: de befaamde hamburgers waren ook daar niet van tafel te slaan. Ik was zestien, had net heupen en leerde in no time Cheese and Rice te zeggen in plaats van Jesus Christ, of Darn in plaats van Damn. Ik was de enige niet-mormoon op de hele school en daarmee een bezienswaardigheid. Geen fijne gewaarwording. Die Mormoonse levenswijze en de beklemmende sociale controle waarmee het omgeven is, speelt door mijn fictie verhaal. Nog steeds heb ik die achterflap tekst niet paraat, maar ik begin zinnetjes te formuleren.
Hoe het ook zij, de Mormonen kennen kerken, maar ook heilige tempels. In de VS staan er meerderen, Nederland kent er een, sinds 2002. In Zoetermeer. Je vraagt je af wie dat bedacht heeft. Ik stel me zo voor dat een kerkelijk leider ergens achter een bureau in Salt Lake City geblindoekt als een ezeltje prik zijn vinger over de kaart van Nederland heeft laten gaan en pof, laten neerkomen op Zoetermeer. Zoetermeer steeds ondernemend- zo is de gemeentelijke slogan, nou dat moet je ze nageven. Een hele onderneming om een Mormoonse tempel binnen je gemeente grenzen te willen bouwen. Met een grote gouden engel op de top en verboden toegang zelfs voor ongetrouwde mormonen. Alleen zij die in de tempel hun huwelijk voor in de eeuwigheid bezegelen zijn er welkom.
Die tempel, die mij vervloekt voor het in zonde samenwonen, wilde ik na mijn Haagse vergadering bezoeken. Al was het alleen maar even kijken, voelen, hoe dat ding erbij stond. Wat kleine notities te maken en de beklemming om mijn lijf te voelen.
Ik starte mijn net nieuwe, tweedehands Landrover in de nauwe parkeergarage. Zette de lichten aan en keek hoe een collega soepel de bocht om draaide. Ik zette de pook in z’n achteruit en kwam met een kraak tegen een dikke paal tot stilstand. CheeseRiceDarnShoot en Heck. De achterklep van mijn auto flink in de prak. Weg tempel behoefte. De nauwe garage had voor genoeg beklemming gezorgd.

Elevator pitch

Ik heb al dagen buikpijn. Buikpijn en ben zelfs een beetje misselijk. Toen ik zelf probeerde uit te vogelen wat de oorzaak zou kunnen zijn, strandde ik op het internet bij de zelfdiagnose darmkanker. In niet meer dan drie clicks ongeneselijk ziek. Halikidee!
Terugdenkend wanneer het begon wist ik het opeens. Een van mijn collega’s had me geïnteresseerd gevraagd waar mijn boek over zou gaan. Enthousiast was ik gaan vertellen. Ik was zelf nog niet gewend aan het feit dat ik zou gaan schrijven. In antwoord op vragen over mijn sabbatical, de inhoud van mijn boek, of ik al een uitgever had, reageerde ik zenuwachtig: ik ging door mijn haar wrijven en met een rare stem praten. Het is nog steeds een rare gedachte. Drie maanden vrij. Drie maanden hard werken aan een boek.
Ik was van wal gestoken en hoorde mijzelf een vaag verhaal over een Mormoon met schuldgevoel ophangen, en wat dat met hem deed en met zijn vrouw en wat zij dan ging doen …De aandacht van mijn collega dreef zichtbaar weg, terug naar haar vakantie waar ze ongetwijfeld wél leuke boeken had gelezen. Ik liep midden in een van mijn eigen zinnen haar kantoor uit en voelde een joekel van een buikpijn opkomen. Hoe zou ik ooit een pakkende achterflap kunnen verzinnen voor onbekende lezers als ik niet eens het verhaal smakelijk aan een collega kon vertellen die me ongetwijfeld wel gezind was? En wie dacht ik wel dat ik was, er was nog niets eens een uitgever. Paniek. Vette paniek. En mijn sabbatical moet nog beginnen…
Komende weken de elevator pitch flink oefenen. Op roltrappen, in liften, voor de dichte spoorwegovergang achter ons huis: sta je naast me, dan ga ik je in minder dan 30 seconden vertellen waarom mijn verhaal straks het lezen waard is. Nu eerst een kopje kruidenthee tegen de buikpijn.